۶ اوت ۲۰۲۶ - مطالعۀ جدید منتشر شده در نشریۀ Neurology Open Access، نشاندهندۀ ارتباط میان سه عامل خطر عروقی رایج و میزان مدتزمان زندگی بدون زوال عقل در افراد پس از سن ۵۵ سالگی است. این مطالعه خاطرنشان میکند که زوال عقل اجتنابناپذیر نیست و رسیدگی به برخی از خطرهای عروقی قابلاصلاح در میانسالی یا پیش از آن، میتواند طول عمر بدون زوال عقل را سالها افزایش دهد.
آسیب عروقی و زوال عقل
عروق خونی در مغز میتوانند آسیب ببینند که این امر منجر به کاهش توانمندیهای شناختی و زوال عقل میشود. سه مورد از اصلیترین عوامل خطر برای این نوع آسیب عبارتند از: فشار خون بالا، دیابت (که میتواند باعث ایجاد التهاب و کاهش جریان خون شود) و استعمال دخانیات. فشار خون بالا و دیابت اغلب در میانسالی بروز میکنند و اثرات آنها با هم انباشته شده و خطر را افزایش میدهند.
مطالعات متعدد شواهدی مبنی بر اینکه این عوامل خطر، احتمال ابتلا به زوال عقل را افزایش میدهند، ارائه کردهاند. با این حال، بیشتر این پژوهشها بر احتمال «ابتلا» به زوال عقل تمرکز کردهاند، نه بر این موضوع که افراد چه مدت میتوانند با سلامت ذهن و تواناییهای فکری خود زندگی کنند؛ موضوعی که میتواند روشی ملموستر برای بحث درباره پیشگیری از سلامت مغز با بیماران باشد.
نویسندگان این مطالعۀ جدید نوشتند: «ما اخیراً نشان دادیم که ۲۲ تا ۴۴ درصد از موارد زوال عقل تا سن ۸۰ سالگی را میتوان به عوامل خطر عروقی در میانسالی و اواخر عمر نسبت داد. اگرچه سهم قابلانتساب به جمعیت برای برنامهریزیهای سلامت عمومی و تخصیص منابع ارزشمند است، اما مستقیماً مشخص نمیکند که پروفایلهای عروقی چگونه بر کل طول عمر و طول عمرِ بدون زوال عقل تأثیر میگذارند.»
ارزیابی مدتزمان زندگی بدون زوال عقل بر اساس خطرهای عروقی
برای تعیین مقدار بقای بدون زوال عقل از سن ۵۵ تا ۹۵ سالگی بر اساس بارِ خطر عروقی در میانسالی، تیم پژوهشی از دادههای مطالعه «خطر تصلب شرایین در جوامع (ARIC) » استفاده کرد که بیش از ۳۵ سال به طول انجامیده و نزدیک به ۱۶,۰۰۰ بزرگسال را در ایالات متحده مورد ارزیابی قرار داده است. در این مطالعه، تیم پژوهشی ۱۲,۴۰۹ شرکتکنندۀ واجد شرایط، را به مدت میانگین ۲۶ سال تحت پیگیری قرار داد. شرکتکنندگان در میانسالگی از نظر دیابت، فشار خون بالا و استعمال دخانیات ارزیابی شدند و سپس تا سال ۲۰۲۲ از نظر ابتلا به زوال عقل بررسی گردیدند. تیم پژوهشی میزان سالهای سپریشده بدون زوال عقل را از سن ۵۵ تا ۹۵ سالگی برآورد کرد.
نتایج نشان داد افرادی که هیچیک از سه عامل خطر فشار خون بالا، دیابت و استعمال دخانیات را در میانسالی نداشتند، بهطور میانگین ۳۰.۱ سال زندگی بدون زوال عقل پس از سن ۵۵ سالگی داشتند؛ در حالی که افرادی که هر سه عامل خطر را داشتند، بهطور میانگین تنها ۱۷.۵ سال زندگی بدون زوال عقل پس از سن ۵۵ سالگی را تجربه کردند. داشتن هر سه خطر همچنین با نرخ ۲.۷ برابری ابتلا به زوال عقل و نرخ ۵.۶ برابری مرگومیر پیش از زوال عقل در مقایسه با افراد بدون خطر مرتبط بود.
تحلیلها نشاندهندۀ یک افزایش مرحلهای و مشخص بود، بهطوری که هر عامل خطر اضافی با سالهای کمترِ زندگی بدون زوال عقل همراه بود.
نویسندگان مطالعه نوشتند: «تا سن ۸۵ سالگی، تنها ۷ درصد (۱۳ نفر از ۱۷۶ نفر) از افرادی که ۳ عامل خطر را داشتند، بدون زوال عقل باقی مانده بودند، در حالی که این رقم در افراد بدون خطر ۳۵ درصد (۱,۸۳۹ از ۵,۲۷۱ نفر) بود. در میان کسانی که دچار زوال عقل شدند، میانگین بقا پس از زوال عقل بسته به تعداد عوامل خطر، بین ۳.۰ تا ۴.۱ سال متغیر بود. در نتیجه، افرادی با بار عروقی بالاتر، بخش بیشتری از عمر باقیمانده خود را با زوال عقل سپری کردند.»
ویژگیهای جمعیتشناختی نیز تفاوت ایجاد کردند. زنان در تمامی سطوح خطر، مدتزمان طولانیتری را بدون زوال عقل نسبت به مردان زندگی کردند، و شرکتکنندگان سیاهپوست، سالهای بدون زوال عقل کمتری نسبت به شرکتکنندگان سفیدپوست داشتند (بهویژه در سطوح خطر بالاتر). محققان همچنین بیان کردند شرکتکنندگانی که بار عوامل خطر عروقی بیشتری داشتند، تمایل به داشتن شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر، فعالیت بدنی کمتر، سطح تحصیلات پایینتر و شیوع بیشتر سکته مغزی داشتند.
پیشگیری برای جمعیت رو به سالمندی
یافتههای این مطالعه بر اهمیت کاهش عوامل خطر عروقی از طریق ترک دخانیات، رژیم غذایی سالم و ورزش، و درمان مناسب فشار خون بالا و دیابت در میانسالی برای حمایت از زندگی طولانیتر و بدون زوال عقل تأکید میکند. چارچوببندیِ کنترل فشار خون، پیشگیری از دیابت و ترک دخانیات به عنوان استراتژیهایی برای محافظت از سلامت قلب و مغز میتواند به افزایش انگیزه کمک کند. همچنین، ارائه پیامهای مبتنی بر زمان (مانند حفظ سالهای زندگی بدون زوال عقل) ممکن است برای درک بیماران آسانتر از بیان خطر بهصورت درصد باشد.
اگرچه این مطالعه شامل یک گروه بزرگ بود و سالهای زیادی را در بر گرفت، اما تیم پژوهشی تأکید کرد که این یک مطالعۀ مشاهدهای است؛ به این معنا که نمیتواند ثابت کند که عوامل خطر مستقیماً باعث کوتاهیِ عمرِ بدون زوال عقل شدهاند. سایر محدودیتها شامل ارزیابی تکبارۀ عوامل خطر و ارائه تصویری سادهشده از سلامت عروقی بر اساس امتیاز سه-عاملیِ خطر است.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-08-common-midlife-vascular-factors-dementia.html